بررسی ابعاد اختلال گسترده در شبکه اینترنت کشور؛ شامگاه ۲۵ بهمن ۱۴۰۴
از ساعاتی پیش در شامگاه شنبه، ۲۵ بهمن ۱۴۰۴، موج جدید و شدیدی از محدودیتها بر روی شبکه اینترنت کشور اعمال شده است که دسترسی میلیونها کاربر به اینترنت بینالملل را با چالشی جدی مواجه کرده است. بر اساس بررسیهای میدانی و گزارشهای فنی دریافت شده از شهرهای بزرگ از جمله تهران، مشهد، اصفهان و شیراز، اختلالات فعلی شباهت بسیار زیادی به محدودیتهای اعمال شده در جریان اعتراضات مردمی ۱۸ و ۱۹ دی ماه سال جاری دارد.
گزارش کاربران در شبکههای اجتماعی نشان میدهد که دسترسی به وبسایتهای خارجی به شدت کند شده و در بسیاری از اپراتورهای همراه، عملاً ارتباط با سرورهای خارج از کشور قطع شده است. این وضعیت که همزمان با برخی فراخوانهای مدنی در فضای مجازی رخ داده، باعث شده است تا گمانهزنیها پیرامون عمدی بودن این اختلالات قوت بگیرد. دلیل اختلال اینترنت ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ هر چه که باشد، تاثیری مخرب بر فعالیتهای روزمره شهروندان و امنیت روانی جامعه گذاشته است.
دشواری بیسابقه در اتصال به فیلترشکنها و ویپیانها
بخش بزرگی از گزارشهای امشب مربوط به از کار افتادن پروتکلهای مختلف تغییر آیپی (VPN) است. به نظر میرسد سیستمهای فیلترینگ با استفاده از تکنولوژیهای پیشرفتهتر، در حال شناسایی و مسدودسازی آنی سرورهای ویپیان هستند. بسیاری از کاربران اعلام کردهاند که حتی ابزارهای رایج و پروتکلهای امنی که در ماههای گذشته به خوبی عمل میکردند، امشب کارایی خود را از دست دادهاند.
تلاش کاربران برای عبور از سد فیلترینگ با پاسخ “Connection Timed Out” مواجه میشود که نشاندهنده بستن پورتهای بینالمللی بر روی بسیاری از اپراتورها است. کارشناسان حوزه شبکه معتقدند که این سطح از اختلال معمولاً زمانی رخ میدهد که سیاستهای “اینترنت ملی” یا “شبکه داخلی” به تهاجمیترین شکل خود اجرا میشوند تا از تبادل آزاد اطلاعات در زمانهای حساس جلوگیری شود. دلیل اختلال اینترنت ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ هرچند از سوی مقامات رسمی سکوت اختیار شده، اما برای متخصصان شبکه نشاندهنده یک تغییر رفتار سیستماتیک در گیتویهای اصلی زیرساخت است.
تکرار تجربه تلخ ۱۸ و ۱۹ دی ماه
برای بسیاری از شهروندان، وقایع امشب تداعیکننده تجربه دشوار ۱۸ و ۱۹ دی ماه است. در آن تاریخ نیز پس از شکلگیری اعتراضات مردمی، اینترنت به مدت چندین روز با افت کیفیت و قطعیهای مقطعی روبرو شد که ضررهای جبرانناپذیری به بخشهای مختلف وارد کرد. حالا پس از گذشت حدود یک ماه، تکرار همان الگو در ۲۵ بهمن، نشان میدهد که فضای دیجیتال کشور به شدت تحت تاثیر وقایع سیاسی و اجتماعی قرار دارد.
عدم پایداری شبکه در ایام حساس باعث شده است که حتی کسبوکارهای خرد که در بسترهایی نظیر اینستاگرام و تلگرام فعالیت میکنند، با توقف کامل فروش روبرو شوند. تحلیلگران اقتصادی هشدار میدهند که این “قطع و وصلهای دستوری” اعتماد سرمایهگذاران به اقتصاد دیجیتال ایران را به پایینترین سطح ممکن در سالهای اخیر رسانده است.
واکنش کاربران و نهادهای مدنی به محدودیتهای جدید
در فضای توییتر (ایکس) و گروههای تلگرامی، هشتگهای مربوط به قطع اینترنت بار دیگر ترند شده است. کاربران با انتشار تصاویری از صفحات بارگذاری نشده و خطاهای اتصال، اعتراض خود را به این وضعیت ابراز کردهاند. بسیاری از آنها معتقدند که اینترنت حق ابتدایی شهروندی است و نباید به عنوان ابزاری برای سرکوب یا محدود کردن ارتباطات استفاده شود.
برخی از گزارشهای تایید نشده نیز حاکی از آن است که در برخی نقاط حساس شهرها، اینترنت همراه به طور کامل از نسل 4G به 2G تنزل پیدا کرده است تا امکان ارسال عکس و فیلم عملاً سلب شود. این محدودیتهای فنی که دقیقاً در ساعات پایانی شب ۲۵ بهمن به اوج خود رسیده، نشاندهنده وجود یک مدیریت متمرکز برای کنترل ترافیک خروجی کشور است.
تاثیر اختلالات بر زیرساختهای حیاتی و بانکی
اگرچه هدف اصلی این محدودیتها اینترنت بینالملل و ویپیانها عنوان میشود، اما طبق روال سابق، شبکه داخلی نیز از ترکشهای این اختلالات در امان نمانده است. برخی کاربران از اختلال در درگاههای پرداخت بانکی و اپلیکیشنهای خدماتی داخلی گزارش دادهاند. دلیل اختلال اینترنت ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ هر چه باشد، نشاندهنده این واقعیت است که جداسازی کامل اینترنت بینالملل از شبکه داخلی بدون آسیب زدن به خدمات عمومی، هنوز به طور کامل امکانپذیر نیست.
متخصصان امنیتی هشدار میدهند که در زمانهای اختلال، بسیاری از کاربران برای دور زدن محدودیتها به سراغ ویپیانهای ناامن و ناشناخته میروند که این موضوع ریسک سرقت اطلاعات شخصی و حملات سایبری را به شدت افزایش میدهد. در واقع، سیاستهای محدودکننده نه تنها ارتباطات را مختل میکند، بلکه امنیت دیجیتال کل کشور را نیز به خطر میاندازد.
نتیجهگیری و دورنمای وضعیت شبکه در روزهای آتی
با توجه به تجربیات قبلی، پیشبینی میشود که این اختلالات تا اواخر امشب یا ساعات اولیه صبح فردا ادامه داشته باشد. با این حال، نبود شفافیت از سوی وزارت ارتباطات باعث شده است تا کاربران نتوانند برای فعالیتهای فردی و شغلی خود برنامهریزی کنند. دلیل اختلال اینترنت ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ را باید در لایههای عمیقتر تصمیمگیریهای امنیتی جستجو کرد که ترجیح میدهند در زمانهای خاص، هزینه گزاف قطع ارتباط با جهان را به جامعه تحمیل کنند.
در پایان، باید به این نکته اشاره کرد که تداوم این وضعیت تنها به خشم و نارضایتی بیشتر دامن میزند. اینترنت در دنیای امروز صرفاً یک ابزار تفریحی نیست، بلکه رگ حیاتی اقتصاد، آموزش و ارتباطات انسانی است. قطع کردن این رگ حیاتی، آن هم با فاصلهای کوتاه از وقایع دی ماه، پیامدهای اجتماعی سنگینی خواهد داشت که احتمالاً در روزهای آینده بیشتر شاهد آثار آن خواهیم بود.
